Complex Heemstede’s Belang

[Wilhelminaplein, Nicolaas Beetslaan, Bosboom Toussaintlaan]

Aan en achter het Wilhelminaplein staat een van de mooiste ensembles van middenstandswoningbouw in Heemstede: 69 woningen die in 1920 zijn gebouwd door woningbouwvereniging Heemstede’s Belang.

 

Foto Theo Out

Behalve aan het Wilhelminaplein staan ze aan het Nicolaas Beetsplein, de Nicolaas Beetslaan en Bosboom Toussaintlaan. Tot 1934 heetten de twee laatste ‘straat’.

De huizen werden gebouwd op het terrein van de voormalige buitenplaats Valkenburg, dat van 1890 tot 1914 als weiland was gepacht door stalhouder J.C. van Schagen. In die periode werd het ook incidenteel als feestterrein gebruikt. De architecten waren Tijs de Bruin en zijn zwager Klaas Jonkheit (1893-1986).

Tableaus
In de gevels van de woningen werden tegeltableaus aangebracht met spreuken en gezegden van Nicolaas Beets. Deze had immers gepreekt in de vlakbij gelegen Oude kerk. Een van de straten werd vernoemd naar de schrijfster Geertruida (Truitje) Bosboom-Toussaint, schrijfster van historische romans en tijdgenoot van Beets.

Crisis jaren dertig
In de economische crisis van de jaren dertig stonden veel van de woningen leeg. Er werd van alles aan gedaan om ze aantrekkelijker te maken, onder andere door het aanbrengen van een erker (1935) en het veranderen van de namen van de straten in lanen, want dat klonk chiquer. Pas na de Tweede wereldoorlog waren de woningen allemaal verhuurd.

Prachtig ensemble
De woningbouwvereniging Heemstede’s Belang is opgegaan in Pré Wonen. De woningen vormen een prachtig monumentaal ensemble en het buurtje heeft een heel karakteristieke en dorpse sfeer. Veranderingen aan de voorzijde van de woningen zouden kunnen leiden tot ‘verrommeling’ en dat zou zeker niet de bedoeling moeten zijn.

Woningwet van 1901
De het ensemble gebouwd kon worden, is een uitvloeisel van de Woningwet van 1901.  

Woningwet
In de tweede helft van de 19de eeuw was het zeer slecht gesteld met de huisvesting van de arbeidersklasse. Veel arbeiderswoningen hadden maar een enkele kamer waarin gewoond, geslapen en gekookt werd. Water kwam meestal uit de regenton en ontlasting deed men in een po, waarvan de inhoud werd verzameld in een vat, dat een keer per week werd geleegd.

De Woningwet 1901 die op 1 augustus 1902 in werking trad had als doel om bouw en bewoning van slechte en ongezonde woningen onmogelijk te maken en de bouw van goede woningen te bevorderen. Hiervoor stelde het Rijk aan gemeenten kredieten in het vooruitzicht voor de bouw en exploitatie van sociale huurwoningen. De rijksbijdragen waren beperkt tot ‘‘toegelaten verenigingen zonder winstoogmerk’’ voor de bouw en exploitatie van sociale huurwoningen. In 1909 werd op initiatief van huisarts en gemeenteraadslid dr. Droog in Heemstede de woningbouwvereniging ‘Berkenrode’ opgericht, die woningen bouwde aan het Res Novaplein en in de Bomenbuurt (Eikenlaan).

Verruiming
Omdat de bouw van woningen niet hard liep en de woningnood bleef bestaan, verruimde het rijk na 1914 de financiële regelingen. Het voorgeschreven type woning werd in 1915 verruimd. Woningen met slechts drie kamers werden gezien als een zedelijk en hygiënisch risico. Daarom mochten woningwetwoningen in het vervolg ook uit vijf kamers bestaan: een huiskamer met keuken, een ‘‘mooie’’ kamer en drie slaapkamers. Zo hadden de ouders, de zonen en de dochters een eigen plek.

In 1919 kwam er ook een ‘Middenstandsbesluit’, met als doel de bouw van middenstandswoningen te bevorderen, zowel door gemeenten, woningbouwverenigingen als particuliere bouwers. Het Rijk gaf een premie van 25 gulden per vierkante meter als tegemoetkoming in de bouwkosten met een maximum van 2500 gulden per woning. De premie werd verstrekt in de vorm van een hypothecaire geldlening, waarvoor de gemeente garant moest staan.

Explosie
Het succes van de regeling was veel groter dan waarop het kabinet had gerekend. Het leidde tot een explosie van woningbouwverenigingen die werden opgericht, en tot veel bouwnijverheid in heel Nederland. Het succes werd ook verklaard door de daling van de prijzen van bouwmaterialen nadat door het einde van de Eerste Wereldoorlog de aanvoer van grondstoffen uit het buitenland weer op gang kwam.

Heemstede’s Belang
In september 1919 werd de woningbouwvereniging Heemstede’s Belang opgericht. In de raadvergadering van 24 oktober van dat jaar werden er door maar liefst drie woningbouwverenigingen tegelijk kredieten aangevraagd: St. Joseph, de Haemstede en Heemstede’s Belang.

Deze laatstgenoemde woningbouwvereniging bouwde in 1920 een ensemble van 69 middenstandswoningen aan het Wilhelminaplein, het Nicolaas Beetsplein, de Nicolaas Beetslaan en Bosboom Toussaintlaan. De huizen werden gebouwd op het terrein van de voormalige buitenplaats Valkenburg, dat van 1890 tot 1914 als weiland was gepacht door stalhouder J.C. van Schagen. In die periode werd het ook incidenteel als feestterrein gebruikt. Eigenaar van het land was jhr. mr. B.C. van Merlen.

Het bestuur van Heemstede’s Belang bestond bij de oprichting uit één predikant (H. Buitenhuis), één inspecteur van politie (C.H. Kemper), één architect (T. de Bruin) en twee timmerlieden (D.F. de Wilde en J. Verheus). Architecten waren Tijs de Bruin en zijn zwager Klaas Jonkheit (1893-1986); aannemer van het complex waren de firma Gebroeders J.H. en P.J. van den Putten. De namen van het bestuur en andere betrokkenen zijn terug te vinden op de twee gedenkstenen op de kruising Bosboom Toussaintlaan/Nicolaas Beetslaan.

Bosboom Toussaintstraat kort na de oplevering. Let op de dunne boompjes.(Foto NHA)

Onthulling gedenksteen woningbouwvereniging ‘Heemstede's Belang’ op Nic. Beetsplein in 1921 met o.a. gemeentesecretaris Swolfs, wethouders Droog en Van de Poll en burgemeester Van Doorn.(foto NHA)

Nicolaas Beets (Foto NHA)

Klik op het plaatje voor meer info over Nicolaas Beets

Beroemde bewoners
Gedurende vier jaar woonde de later beroemd geworden tekenaar Anton Pieck met zijn gezin op het adres Nicolaas Beetsplein 4. Hij werkte in de voorkamer. Ook illustrator Jan Wiegman, van 1921 tot 1927 tevens bestuurslid, woonde met een onderbreking in de Lieven de Keylaan in drie huizen van ‘Heemstede's Belang’.

Klik op het plaatje voor meer info over Jan Wiegman

 

 

Naar boven